Dossier Guilhem de Gellone
‘In 804 zag Guilhem de Gellone zijn jeugdvriend Witiza terug. Die was op dat moment abt van het klooster in Aniane. In overleg met hem stichtte Guilhem een klooster op de andere oever van de rivier Herault, in het tegenwoordige Saint-Guilhem-le-Désert.’
Witiza van Aniane speelt maar een marginale rol in mijn roman. Toch is hij, als jeugdvriend van Guilhem de Gellone en later heilig verklaard als Sint Benedictus, wel een blog waard. Een kortere deze keer, maar niet minder interessant.
Jeugd en radicale ommekeer
Witiza werd geboren ergens tussen 747 en 750 als zoon van de Visigotische graaf Aigulf van Maguelone (in de regio Septimania, Zuid‑Frankrijk). Ook hij genoot, net als Guilhem de Gellone, zijn opleiding aan het hof.
Als jonge edelman nam hij deel aan Karel de Grotes veldtocht tegen de Longobarden in 773. Daar verloor hij bijna zijn eigen leven toen hij zijn broer van verdrinking probeerde te redden. Die was in de rivier bij Pavia terechtgekomen. Dit traumatische moment veroorzaakte een radicale ommekeer bij Witiza: hij besloot zich terug te trekken uit het wereldse leven en werd monnik. De wegen van de vrienden scheidden, want Guilhem de Gellone bleef ridder in dienst van Karel de Grote.
Zijn kloosterleven
Witiza trad in 774 in bij het klooster van Saint-Seine bij Dijon, een van de strengere kloosters en nam daar de naam Benedictus aan. Ondanks zijn benoeming tot abt slaagde hij er niet in zijn strenge kloosteridealen door te voeren en besloot hij te vertrekken. Rond 780 vestigde hij zich op zijn familiebezit in Aniane (Languedoc) en stichtte vervolgens officieel een benedictijner klooster volgens de Regel van Benedictus van Nursia (een andere Benedictus die van 480-547 leefde en een verzameling richtlijnen opstelde voor het leven van monniken in een klooster). Dat was in 782.
Uitbreiding
Dankzij zijn toewijding en nauwgezetheid groeide het klooster uit tot een belangrijk centrum voor hervorming, met al gauw enkele honderden monniken. Niet zo vreemd dus dat Guilhem Gellone zijn oude vriend advies vroeg toen hij zijn harnas aan de wilgen hing. Mede dankzij hun vriendschap ontstond een tweede klooster aan (de andere oever van) de Hérault.
De regel van Benedictus
Bij het abtenconcilie van Aken in 817 zette Benedictus zich in voor uniformering van de monastieke richtlijnen. Met succes: voortaan gold de Regel van Benedictus als de verplichte norm voor vrijwel alle kloosters binnen het Karolingische rijk. Met als doel een evenwichtig geestelijk leven te leiden dat volledig op God gericht was. De regel legde een evenwicht vast tussen gebed, studie en arbeid – later samengevat in het bekende motto 'Ora et Labora'.
Adoptionisme
In de 8e eeuw ontstond in Spanje een theologisch debat. De stelling was dat Jezus een geadopteerde Zoon van God was. Veel kerkleiders in het Karolingische rijk verzetten zich hiertegen. Benedictus was ook een fel tegenstander. Zijn hervormingswerk moest er juist voor zorgen dat monniken de orthodoxe leer van de kerk trouw volgden.
Dit ‘adoptionisme’ werd officieel veroordeeld op het Concilie van Frankfurt onder leiding van koning Karel de Grote.
Laatste jaren
Keizer Lodewijk de Vrome, de opvolger van Karel de Grote, had groot vertrouwen in Benedictus en liet dicht bij het hof in Aken het klooster Kornelimünster stichten als hervormingszetel. Benedictus stierf daar op 11 of 12 februari 821. Zijn liturgische feestdag wordt herdacht op één van die dagen, afhankelijk van de liturgische kalender.
Witiza, later Sint Benedictus van Aniane, werd vooral bekend doordat hij de Regel van Benedictus binnen het Karolingische rijk tot norm maakte. Daarmee legde hij een solide basis voor de latere verbreiding van het benedictijnse kloosterleven in West-Europa.
Meer weten?
- Benedict of Aniane: The Emperor's Monk | Ardo's life, translated by Allen Cabaniss (te leen in een aantal universiteitsbibliotheken)
Beeldmateriaal v.l.n.r.
- Het klooster in Aniane | Collectie Ruth Stuurman
- Tekening van Michel Germain / Achille Peigné-Delacourt | Bibliothèque nationale de France | Publiek domein Wikimedia Commons
- Sint Benedictus van Aniane | Onbekende schilder | Publiek domein Wikimedia Commons
- Uitleg bij het klooster van Aniane | Collectie Ruth Stuurman
- Beeld van Sint Benedictus van Aniane | Publiek domein Wikimedia Commons
