Verloren tongen, levend erfgoed

Dossier Losse Vondsen

Aramees/Koptisch/Sabaans/Gaelic

Sommige talen verdwijnen bijna geruisloos. Toch blijken juist die vergeten woorden eeuwen later nog steeds een sleutel te zijn tot vergeten geschiedenis.

In een wereld die steeds meer globaliseert, lijken kleine en oude talen soms te verdwijnen onder de druk van dominante wereldtalen zoals Engels, Spaans of Chinees. Toch zijn er talen die, ondanks eeuwenlange onderdrukking, oorlog of culturele marginalisering, zijn blijven bestaan — of vandaag de dag weer tot leven worden gewekt. Vier van die fascinerende talen zijn het Aramees, Koptisch, Sabaans en Gaelic. Elke taal vertelt een verhaal van een volk, een geloof en een strijd om overleving.

Fragment 1 uit mijn debuutroman

'Over de rest van de schat deed een hardnekkig gerucht de ronde: daarin zouden zich geschriften bevinden uit het vroege christendom, opgetekend in het Grieks, Oud-Hebreeuws en Aramees.'

Aramees: De taal van Jezus

Het Aramees was ooit een wereldtaal. Vanaf de 8e eeuw v.Chr. werd het de lingua franca van het Assyrische en later het Perzische rijk. Het werd gesproken in grote delen van het Midden-Oosten en was de dagelijkse taal van Jezus van Nazareth.

Vandaag wordt Aramees nog steeds gesproken door kleine christelijke gemeenschappen, vooral in Syrië, Irak, Iran en door de diaspora in Europa en Amerika. Dialecten zoals Suryoyo (West-Aramees) en Assyrisch/Neo-Aramees (Oost-Aramees) worden bedreigd, maar ook onderwezen aan nieuwe generaties.

 


Fragment 2 uit mijn debuutroman

'Pas toen Manuel terloops opmerkte dat pater Archibald zijn leraar was in klassieke talen, werd de oude Turk getriggerd.
‘Archibald?’ zei hij. ‘Bedoel je dé Archibald, de expert in Aramese en Koptische geschriften?’
‘Kent u hem?’ vroeg Manuel verbijsterd.'

Koptisch: De Laatste Adem van het Oud-Egyptisch

De Koptische taal is de laatste fase van de Egyptische taal, geschreven met een aangepast Grieks alfabet met enkele demotische tekens. Koptisch werd de liturgische taal van de Koptisch-Orthodoxe Kerk en is dat tot op de dag van vandaag nog steeds.

Hoewel het Koptisch sinds de middeleeuwen geen volkstaal meer is, is er een moderne opleving gaande. Vooral binnen de kerkelijke context wordt er gewerkt aan het terugbrengen van Koptisch als gesproken taal, en sommige jongeren leren het actief bij als symbool van hun identiteit.


Fragment 3 uit mijn debuutroman

“Bij haar vertrek gaf ze Salomo een simpele gouden ring cadeau. Aan de buitenkant stonden beschermende symbolen tegen duistere krachten, aan de binnenkant was een inscriptie in het Sabaans, de taal van het koninkrijk Sheba, te lezen. Het was haar boodschap van liefde en eeuwige trouw. Ze zou nooit meer terugkeren.”

Sabaans: Stem uit het Oude Zuid-Arabië

Sabaans was de taal van het koninkrijk Sheba. Ja, dat Sheba uit de verhalen van de Bijbelse koningin (in een later archiefstuk meer over haar).

Gesproken in wat nu Jemen is, was het een Zuid-Arabische taal, verwant aan het Minaïsch en Qatabanitisch.

Sabaans is al eeuwenlang uitgestorven, maar leeft voort in duizenden inscripties op stenen en monumenten, vaak handels- of religieuze teksten.

Het geeft ons een fascinerend inkijkje in het leven van een machtige handelscultuur die ooit via wierook en specerijen verbonden was met India, Afrika en het Middellandse Zeegebied.


Fragment 4 uit mijn debuutroman

“ ‘Dóibh siúd atá misniúil agus dílis níl a dhath dodhéanta’ stond er op de verweerde steen.
Izzy keek Finna vragend aan.
‘Mijn welsprekendheid laat me in de steek,’ zei ze gevat.
‘Het is Gaelic,’ zei Finna. ‘Het is iets met ‘moeilijk’, maar verder is mijn Gaelic ver weggezakt, merk ik.’ ”

Gaelic: Een Taai Symbool van Keltische Wederstand

Er zijn eigenlijk meerdere “Gaelic”-talen, waaronder Iers Gaelic (Gaeilge), Schots Gaelic (Gàidhlig) en het Manx Gaelic van het eiland Man.

Deze Keltische talen hebben eeuwen van kolonisatie, onderdrukking en taalschaamte overleefd.

In Ierland en Schotland is er sinds de 20e eeuw een heropleving gaande, ondersteund door overheid en cultuurorganisaties.

Iers wordt op scholen onderwezen, en in Schotland zijn er Gaelic tv-zenders, muziekfestivals en zelfs videogames met Gaelic opties.


Waarom deze talen ertoe doen

Wat hebben Aramees, Koptisch, Sabaans en Gaelic met elkaar gemeen? Ze zijn meer dan communicatiemiddelen. Het zijn dragers van eeuwenoude verhalen, cultureel erfgoed in levende of tastbare vorm. Ze vormen de brug tussen verleden en toekomst.

In een tijd waarin digitalisering en globalisering de wereld verkleinen, kunnen juist deze talen ons leren om weer te luisteren naar het lokale, het unieke, het menselijke.

Meer weten?

Weten hoe Gaelic klinkt? Luister dan naar deze documentaire over Sint Columba (Engels ondertiteld)

Beeldmateriaal van boven naar onderen

  • Gedenksteen voor de god Salm met Aramesche inscriptie. Zandsteen. 5e eeuw voor Christus, gevonden in Teima, Noordwest Arabië | Louvre Parijs | Publiek domein Wikimedia Commons.
  • Een Ashmoletisch perkament uit de 6e of 7e eeuw met een homoseksuele liefdesspreuk voor twee mannen in het Koptisch | Publiek domein Wikimedia Commons
  • Fragment van een steenplaat met een Sabaeïsche wijdingsinscriptie van Saʿadʾîl. Kalksteen. 1e eeuw. Vindplaats Zuid-Arabië | Louvre Parijs | Publiek domein Wikimedia Commons
  • Bord in Engels/Gaelic, Ballylarkin kerk Ierland | Publiek domein Wikimedia Commons