Dossier Guilhem de Gellone
Fragment uit mijn debuutroman
‘Het klooster was vroeg in de negende eeuw gesticht door ridder Guilhem de Gellone, later heilig verklaard tot Sint Guilhem. Als neef en vriend van Karel de Grote bracht hij zijn jeugd door aan het hof. Hij genoot er onderwijs aan de Palatijnse school en werd opgeleid in de krijgskunde. Een van de hofpriesters wijdde Guilhem in de wereld van rijk verluchte manuscripten in.’
Guilhem de Gellone
Over Guilhem de Gellone, de grote held uit de geschiedenis van het tegenwoordige Saint-Guilhem-le-Désert en inmiddels ook wel een beetje mijn held 😊, is veel te vertellen. Maar er zijn ook veel details van zijn leven niet bekend.
Afkomst
Guilhem werd geboren tussen 750 en 755 in de regio Bourgondië. Zijn vader, Theodorik, graaf van Bourg, onderhield nauwe banden met de hofmeiers van het Frankische rijk, Karel Martel en diens zoon Pepijn de Korte. Zijn moeder, Alda, was een dochter van Karel Martel.
Verwant aan hoge adel
Door zijn afkomst was Guilhem verwant aan de hoogste Frankische adel: hij was een neef van koning Pepijn de Korte en van de toekomstige keizer Karel de Grote. Hij bracht zijn jeugd door aan het koninklijk hof, waar hij werd opgevoed binnen de invloedrijke kringen van de Karolingische dynastie. Tijdens deze periode ontwikkelde hij een hechte band met zijn leeftijdsgenoot en neef, Karel. Aan de Palatijnse School ontvingen beide jongens onderwijs van de geleerde Alcuin van York. In mijn roman is het een van de hofpriesters die Guilhem inwijdt in de wereld van rijk verluchte manuscripten.
Guilhem ontpopt zich tot een van de dapperste ridders van zijn tijd met een grote loyaliteit aan zijn vorst.
Het hof van Karel de Grote
Ik maak even een kort uitstapje naar Karel de Grote. Kort, omdat er genoeg boeken geschreven zijn over deze ‘vader van Europa’. Maar in het belang van mijn verhaal wil ik met name ingaan op een aantal personen die een rol hebben gespeeld in het leven van Karel. Allereerst Einhard of Eginhard, een Frankische geleerde en hoveling. Hij was een van de toegewijde dienaren van Karel de Grote en zijn zoon Lodewijk de Vrome. Waarom noem ik deze man? Einhard heeft een biografie (geheel in het Latijn) geschreven over Karel de Grote: Vita Karoli Magni. Hierin staat het leven van Karel de Grote vrij nauwkeurig beschreven. De vertaling is interessante lectuur!
Fridigisius
In mijn boek komen omwille van het verhaal de lijntjes samen in het klooster waar de laatste Merovingische koning Childerik III overlijdt: Sint Bertin. Historische feiten zijn dat ene Fridugisius daar abt was en dat Karel de Grote er in 800 het schoolonderricht kwam inspecteren. Over de abt kon ik in eerste instantie niet veel meer vinden. Omdat Fridugisius en Guilhem allebei Karel de Grote kennen laat ik de kruiken via die verbintenis bij Guilhem de Gellone terecht komen. Toen ik de Nederlandse vertaling van het Vita Karoli Magni las,
zag ik dat Einhard aan het einde beschrijft hoe een aantal mensen dat aanwezig was bij het opstellen van testament van Karel de Grote: hijzelf (hij was niet alleen geleerde maar ook lekenpriester) en nu komt het: ook hofpriester Fridugisius. Inderdaad, die Fridugisius. Mijn verhaal was gelijk nog aannemelijker.
Weer terug naar Guilhem
Hij trouwde rond 775 met Cunegonde van Spoleto en kreeg met haar een aantal kinderen. Hij bekleedde commandoposities voor Karel de Grote in Aquitanië (zuidwesten van Frankrijk rond Bordeaux) en Septimanië (Languedoc-Roussillon, de streek tussen Carcassonne, Nîmes en Perpignan). En vergezelde Karel de Grote tijdens de oorlog ten zuiden van de Pyreneeën. In 781 benoemde Karel zijn driejarige zoon Lodewijk tot koning van Aquitanië, als belofte aan de regio. Chorson was de man die ging helpen regeren en de bescherming van de regio moest garanderen. Hij werd benoemd tot graaf van Toulouse en hertog van Aquitanië. In 790 moest Karel de Grote hem noodgedwongen ontslaan. Karel verving Chorson door zijn neef Guilhem. Deze werd daarmee verantwoordelijk voor de verdediging van het koninkrijk Aquitanië.
Strijd met de moslims
In 793 ontketende het Umayyadische leger van de emir van Cordoba, Hisham I, een aantal heilige oorlogen. Zijn leger wist op te rukken tot Narbonne en Carcassonne. Hoewel de moslims wonnen, moesten zij zich terugtrekken om hun troepen weer op sterkte te brengen.
Willem met de korte neus
Guilhem’s vrouw Cunegonde was al jong overleden. In de strijd met de moslims ontmoet Guilhem zijn tweede vrouw. Orable was de weduwe van een Moorse wali. De Moor hakte Gellone, voordat deze hem om zeep hielp, de neus af. Gellone ging vanaf dat moment door het leven als Willem met de Korte Neus. Gellone nam Orable mee naar huis na de veldslag rond Narbonne. Orable bekeerde zich tot het Christendom en nam de naam Witberga aan. De twee trouwden met elkaar in 790.
Verovering van Barcelona
In 800 strijdt Guilhem zij aan zij met Karels zoon Lodewijk om Barcelona te veroveren. In 801 opent de wali van Barcelona, Haroun, de poorten voor Guilhem en is de strijd beslist. Ook Barcelona komt daarmee onder de heerschappij van keizer Karel de Grote.
Sint Benedictus van Aniane
Na een leven van strijd in dienst van zijn neef en vriend Karel de Grote ziet Guilhem in 804 zijn vertrouweling en jeugdvriend Witiza terug. Beide mannen hebben een militaire carrière achter de rug. Witiza is op dat moment abt van het klooster in Aniane. In overleg met hem sticht Guilhem een klooster aan de andere oever van de rivier Herault in het tegenwoordige Saint-Guilhem-le-Désert. Later wordt Witiza tijdens de Heilige Synode van Aken in de vroeg 9e eeuw heilig verklaard als Sint Benedictus van Aniane. In een ander archiefstuk lees je meer over hem.
Het kloosterleven van Guilhem
Na een leven van strijd in dienst van Karel de Grote, trok Guilhem zich, na het overlijden van zijn tweede vrouw Witberga, in 806 terug in zijn eigen klooster. De rest van zijn dagen wijdt hij aan God. Guilhem vroeg Karel de Grote nog wel om een stukje van het Heilige Kruis. Een dergelijk relikwie zou zeker pelgrims trekken naar het nieuwe klooster.
‘Ik geef je wat ik niet zou geven aan mijn eigen zoon,’ zou Karel gezegd hebben bij het honoreren van de wens van zijn neef en trouwe vriend. Het relikwie is nu al eeuwen het trotse bezit van het klooster.
Aantrekkingskracht na zijn dood
Guilhem sterft in 814. Kort na zijn dood al wordt hij vereerd door de lokale bevolking.
De abdij trekt een groot aantal pelgrims, die de route van Arles naar Santiago de Compostella lopen, aan.
In 1066 verklaart paus Alexander II hem heilig tot Saint Guilhem. Hij wordt gevierd op 28 mei.
In de twaalfde eeuw is Guilhem de inspiratiebron voor het personage van Willem van Oranje in La Geste de Garin de Monglane, een chanson de geste (cyclus van 24 verhalen) over de heldendaden van Willem van Oranje.
Meer weten?
- The Story of William of Gellone: Hero, Duke, Saint
- Saint of the Day - May 28 - Saint William of Gellone
- Vita Karoli Magni
Beeldmateriaal v.l.n.r.
- Salvator Rosa (1615-1673) | Sint Guilhem de Gellone | National Trust | Publiek domein Wikimedia Commons
- Sint Guilhem de Gellone prekend | miniatuur the Book of Hours, Simon de Varie | Publiek domein Wikimedia Commons
- Sint Guilhem | schilderij van Antonio de Pereda | Koninklijke Academie van Schone Kunsten van San Fernando, Madrid | Publiek domein Wikimedia Commons.
- Guilhem de Gellone | schilderij van Simon Vouet | Louvre, Parijs | Publiek domein Wikimedia Commons
