Dossier Losse Vondsten
Fragment uit mijn debuutroman
“De carneool was een museumstuk van het British Museum in London. In de tweede bijlage stond de beschrijving. De โต, de Sabaanse letter H, die op de carneool vermeld stond, werd toegeschreven aan de eigenaar of mogelijk aan de stormgod Athtar.
‘Harun moest eens weten.’
Hij verzonk in gepeins. Met het Bible Lands Museum had hij connecties, met het British Museum niet.”
De Carneool
Carneool valt op door zijn warme kleur, die varieert van licht oranje en rood tot diep roodbruin. Maar mensen waarderen de steen al duizenden jaren om meer dan alleen zijn uiterlijk. In de oudheid werd carneool verwerkt tot kralen, sieraden, amuletten en vooral tot prachtig gegraveerde zegelstenen. En één zo'n minuscuul stukje carneool belandde uiteindelijk zelfs in mijn roman.
Wat is carneool?
Carneool is een rood-oranje tot roodbruine variant van chalcedoon, dat zelf een cryptokristallijne vorm van kwarts is. De karakteristieke kleur ontstaat door ijzerverbindingen in de steen. De steen kan doorschijnend tot vrijwel ondoorzichtig zijn en laat zich mooi polijsten. Bovendien is carneool hard genoeg om fijne gravures lang te behouden. Dat maakte hem in de oudheid bijzonder geschikt voor het maken van zegels. De naam carneool wordt doorgaans in verband gebracht met het Latijnse cornum, de kornoelje, waarvan de rode vruchten aan de kleur van de steen doen denken.
Een steen met een lange geschiedenis
Carneool werd al duizenden jaren geleden gebruikt in onder andere Egypte, Mesopotamië en het Nabije Oosten. Archeologen vinden de steen terug in kralen, sieraden, amuletten en grafgiften. Ook Grieken en Romeinen gebruikten carneool graag voor intaglio's: kleine stenen waarin een afbeelding verdiept werd uitgesneden. Wanneer zo'n steen in zachte klei of was werd gedrukt, verscheen de voorstelling in reliëf.
Daarmee kon een zegel niet alleen decoratief zijn, maar ook een praktische functie hebben. Het kon worden gebruikt om documenten, verpakkingen of andere bezittingen te markeren en kon iets vertellen over de identiteit of status van de eigenaar. En juist zo'n gegraveerde carneool speelt een kleine maar belangrijke rol in mijn roman.
De Sabeïsche carneool van het British Museum
In de collectie van het British Museum bevindt zich een piepkleine carneool uit het oude Zuid-Arabië, het huidige Jemen. De steen is slechts ongeveer twee centimeter groot. Op het eerste gezicht misschien niet bijzonder spectaculair. Tot je beter kijkt.
In de carneool is een man gegraveerd die op een kameel rijdt. De voorstelling is zo klein dat de details op een afdruk van de zegel veel beter zichtbaar worden dan op de steen zelf. Achter de ruiter staat bovendien een teken. Het Zuid-Arabische teken op de carneool werd geïnterpreteerd als de Sabaanse letter H, mogelijk de initiaal van de eigenaar, maar kon ook verwijzen naar de stormgod Athtar.
En precies dát detail maakte deze steen voor mijn verhaal interessant. Niet de geldwaarde. Niet zijn formaat. Maar één klein teken waarvan we ruim tweeduizend jaar later niet meer met zekerheid weten wat het betekende. Was het een verwijzing naar een god? Of een initiaal? En wie weet, had die steen meer betekenis dan wij aan de hand van een afbeelding kunnen vermoeden.
Een klein voorwerp met een groot verhaal
Dat vind ik misschien wel het fascinerendste aan archeologische voorwerpen. Een carneool van twee centimeter kan eeuwenlang van eigenaar naar eigenaar reizen, uiteindelijk in een museumcollectie terechtkomen en daar voorzien worden van een nummer en een wetenschappelijke beschrijving. Maar de oorspronkelijke eigenaar kan ons niets meer vertellen. We hebben alleen de steen. De ruiter. De kameel.... En dat ene mysterieuze teken.
Meer weten?
- De Sabeïsche carneool van het British Museum
- Carnelian Seal Stone | The Metropolitan Museum of Art | Een voorbeeld van het eeuwenlange gebruik van carneool voor gegraveerde zegels, met informatie over waarom juist deze steensoort daarvoor zo geschikt was.
Beeldmateriaal v.l.n.r.
- Carneool voor ring | 1e eeuw voor Christus – 3e eeuw na Christus | Metropolitan Museum of Art New York | Publiek domein Wikimedia Commons
- Ruwe Carneool | Publiek domein Wikimedia Commons
- Artist impression van Harun en carneool
- Artist impression van museumstuk 120343 van het British Museum
- Ring van zilver met carneool | Rijksmuseum Amsterdam | Publiek domein Wikimedia Commons
