De laatste redactieronde

De laatste redactieronde. Echt. Denk ik.

Er komt een moment waarop je als schrijver plechtig tegen jezelf zegt: nu is het klaar.

Niet bijna klaar. Niet nog één klein dingetje. Gewoon: klaar.

Ik ben inmiddels aanbeland bij wat volgens de planning de laatste redactieronde van mijn debuutroman moet zijn. Let vooral op het woord moet. Want ervaring heeft mij inmiddels geleerd dat een boek daar zelf heel andere ideeën over kan hebben.

Je denkt dat je alleen nog even de laatste opmerkingen van je redacteuren hoeft te verwerken. Een paar zinnen aanscherpen, ergens een woord schrappen, een komma verplaatsen en klaar is Ruth.

Tot je zelf ineens iets ziet. Een zin waar je al ongeveer zevenendertig keer overheen hebt gelezen, maar die bij lezing achtendertig opeens nergens meer op slaat. Een personage dat iets nét iets anders moet zeggen. Een alinea die toch beter op een andere plek kan.

En dan zijn er natuurlijk mijn redacteuren. Die hebben de hinderlijke gewoonte om dingen op te merken. Soms zijn dat kleine dingen. Soms opmerkingen waarvan ik eerst denk: nee hoor, dat laat ik lekker zo. Waarna ik er een kop thee bij pak. Nog eens kijk. En moet constateren dat ze gelijk hebben. En het alsnog verander.

Maar misschien is het gevaarlijkste van zo'n laatste redactieronde nog wel dat ik onderweg zelf iets tegenkom. Een historisch detail, een verhaal, een toevalligheid waarvan ik denk: O. Dat is leuk. Dat is héél leuk. Dat kan ik onmogelijk laten liggen. En voor je het weet zit je in een boek dat volgens jou al af was alsnog een zin, een detail of een kleine verwijzing te wurmen omdat het simpelweg te mooi is om niet te gebruiken.

Daarom durf ik inmiddels niet meer met honderd procent zekerheid te zeggen: dit is de laatste redactieronde. Laten we zeggen: ik heb goede hoop. Het manuscript heeft inmiddels heel wat rondes achter de rug. Het is gelezen, herlezen, aangepast, geschrapt, aangevuld, opnieuw gelezen en vervolgens nog eens gelezen omdat ik na al dat aanpassen natuurlijk wilde weten of alles nog klopte. En iedere ronde maakt het boek een beetje meer tot het boek dat ik voor ogen had.

Dus ja. De laatste redactieronde. Waarschijnlijk. Hopelijk. Bijna zeker.

Maar mocht ik morgen ineens ontdekken dat er op pagina 184 toch nog één zin anders moet, dan ontken ik dat ik dit ooit geschreven heb.

Eén ding weet ik wél zeker: het boek komt er.

Heus.